WIBOR do 2036, POLSTR od 2027: dlaczego zmiana wskaźnika nie zamyka sporów o obecne umowy

Reforma wskaźników referencyjnych stała się we wrześniu jednym z głównych tematów rozmów o kredytach hipotecznych. Prezes ZBP mówił o niej w wywiadzie dla PAP Biznes, kancelarie analizowały jej harmonogram, a Rzecznik Praw Obywatelskich przypominał, że legalność samego wskaźnika nie zwalnia banków z odpowiedzialności za sposób sprzedaży kredytów. W tle trwają tysiące spraw sądowych o klauzule WIBOR. Pytanie, które zadaje sobie wielu kredytobiorców, brzmi: skoro WIBOR odchodzi, czy spór przestaje mieć sens?

Krótka odpowiedź: nie. Poniżej wyjaśniamy dlaczego, na podstawie tego, co dziś wiadomo o terminach reformy, oraz tego, co mówią sądy i instytucje o samych umowach.

Co wiadomo o terminach

Według doniesień z czerwca ostatnia publikacja WIBOR i WIBID ma przypaść na 31 grudnia 2036 r. Od 1 stycznia 2037 r. oba wskaźniki nie będą już tworzone. Termin wyznaczył administrator, GPW Benchmark, oceniła go KNF, a wiceminister finansów Jurand Drop nazwał go „optymalnym i bezpiecznym”. Wcześniejszy harmonogram zakładał koniec WIBOR-u już na początku 2028 r., więc rynek dostał dodatkowe lata na przejście.

Najważniejsze daty i zasady:

• Do końca 2026 r. WIBOR i POLSTR mogą być stosowane równolegle. Po 31 grudnia 2026 r. nowych umów opartych na WIBOR nie powinno się już zawierać.
• Od 1 stycznia 2027 r. w nowych umowach ma występować wyłącznie POLSTR - potwierdza to prezes ZBP Tadeusz Białek.
• Umowy już zawarte nie zmieniają się automatycznie. Klienci formalnie nie muszą niczego robić, ale mogą poprosić bank o dobrowolną konwersję, czyli przejście z WIBOR na POLSTR. WIBOR będzie dla istniejących umów obliczany w trybie uporządkowanej likwidacji do końca 2036 r.
• Skala. ZBP szacuje wartość umów i instrumentów opartych na WIBOR na 5-10 bilionów złotych i wskazuje, że większość umów może wygasnąć naturalnie w ciągu około dziesięciu lat.

POLSTR to wskaźnik oparty na jednodniowych transakcjach depozytowych (overnight), „patrzący w przeszłość” i podążający za stopą referencyjną NBP. WIBOR jest, jak mówi prezes ZBP, wskaźnikiem „patrzącym w przyszłość”, który reaguje na oczekiwania rynku jeszcze przed decyzją RPP. Reforma ma być według rozporządzenia BMR ekonomicznie neutralna: nikt nie powinien na niej zyskać ani stracić.

Dlaczego zmiana wskaźnika nie rozstrzyga sporu

Spór o klauzule WIBOR nie dotyczy tego, czy wskaźnik jest dobry, lecz tego, czy konkretna umowa została ukształtowana i opisana w sposób przejrzysty. Sądy badają, co bank powiedział konsumentowi w chwili zawierania umowy: czy wyjaśnił mechanizm zmiennego oprocentowania, czy pokazał ryzyko wzrostu raty, czy konsument mógł zrozumieć, na co się godzi, biorąc kredyt na dwadzieścia czy trzydzieści lat.

Zmiana wskaźnika w 2027 czy 2037 r. nie cofa tego, co zostało napisane i powiedziane w 2019 r. Późniejsza zmiana wskaźnika nie sprawia, że dawny opis stał się przejrzysty. Dlatego Rzecznik Praw Obywatelskich w piśmie do Komisji Etyki Bankowej ZBP z 28 sierpnia 2026 r. napisał, że „legalność samego wskaźnika referencyjnego nie zwalnia instytucji finansowych z odpowiedzialności”. Odpowiedzialność dotyczy sposobu, w jaki produkt przedstawiono i sprzedano.

W tym samym piśmie RPO podał, że w 2025 r. i pierwszej połowie 2026 r. wpłynęły do niego 392 skargi na działania banków, a dominującym zagadnieniem była sytuacja kredytobiorców. Pismo nie rozbija liczby na kategorie, więc nie wiadomo, ile dotyczy WIBOR, ale RPO wskazuje na „zwiększoną liczbę spraw” i „narastający problem”. Wzywa ZBP do systemowej analizy praktyk sprzedażowych i informacyjnych przy kredytach o zmiennym oprocentowaniu, zwłaszcza w umowach z lat 2015-2020, oraz do odejścia od „strategii konfrontacji procesowej” na rzecz dialogu i realnych propozycji ugodowych.

Co faktycznie rozstrzygnął TSUE

12 lutego 2026 r. Trybunał wydał wyrok w sprawie C-471/24, pierwszej polskiej sprawie prejudycjalnej o kredyt hipoteczny w złotych oprocentowany według WIBOR. Poniżej tylko esencja:

• Klauzula zmiennego oprocentowania odwołująca się do wskaźnika referencyjnego podlega kontroli sądu krajowego. Fakt, że WIBOR jest wskaźnikiem regulowanym rozporządzeniem BMR, nie wyłącza tej kontroli.
• Punktem ciężkości jest przejrzystość: czy bank przedstawił konsumentowi mechanizm zmiennego oprocentowania i związane z nim ryzyko w sposób zrozumiały i wyczerpujący.
• Trybunał nie zakwestionował samego WIBOR i nie kazał sądom badać technicznej metodologii jego wyliczania. Samo oparcie oprocentowania o WIBOR nie przesądza o nieuczciwości warunku.

RPO czyta ten wyrok podobnie: nie czyni on samego wskaźnika klauzulą niedozwoloną, ale spór może być uzasadniony, gdy bank wprowadził klienta w błąd. Strona bankowa akcentuje pierwszą część tej tezy, strona konsumentów - drugą. Obie czytają ten sam wyrok, a rozstrzygnie sąd na podstawie konkretnej umowy.

Sądy zaczęły pracować

Przez pierwsze miesiące 2026 r. wiele spraw stało w miejscu. Według danych z 47 sądów okręgowych opublikowanych w lutym wpływ spraw o roszczenia z umów o zmiennym oprocentowaniu WIBOR wzrósł z ok. 870 w 2024 r. do ok. 1800 w 2025 r., czyli o ponad 105%, a zdecydowaną większość spraw zawieszono do czasu orzeczenia TSUE w C-471/24. Ponad jedna piąta wpływu przypadła na Sąd Okręgowy w Warszawie (365 pozwów), a drugi w kolejności był Poznań (228). Po wyroku z lutego wstrzymane postępowania mogły ruszyć. We wrześniowym zestawieniu WIBOR w sądzie 2026 pokazywaliśmy, że łączna liczba aktywnych spraw przekracza 5000, a w obiegu są już prawomocne orzeczenia korzystne dla konsumentów.

Strona bankowa odpowiada innym akcentem. Pełnomocnicy banków, jak adwokat Wojciech Wandzel, oceniają, że po lutowym orzeczeniu TSUE spraw podważających klauzulę odsetkową opartą o WIBOR jest coraz mniej. Trzeba te głosy czytać razem: dynamika nowych pozwów może się wyrównywać, ale to nie znaczy, że zgłoszone sprawy tracą szanse, bo o ich wyniku decyduje treść umowy i dokumentów, nie ogólna tendencja.

Dwie drogi, o których warto wiedzieć

W sprawach WIBOR sąd może pójść jedną z dwóch ścieżek:

• OdWIBORowanie. Sąd usuwa z umowy klauzulę odsyłającą do WIBOR. Kredyt trwa dalej, ale oprocentowany jest samą marżą banku. Konsument odzyskuje nadpłacone raty, a przyszłe raty są niższe.
• Unieważnienie umowy. Sąd uznaje umowę za nieważną i strony rozliczają się ze świadczeń. Bywa korzystniejsze przy dużym stażu kredytu, ale wiąże się z innymi konsekwencjami, w tym z koniecznością rozliczenia kapitału.

Którą ścieżkę wybrać, zależy od umowy, salda, stażu kredytu i celu klienta. Orientacyjne porównanie rat z WIBOR i bez WIBOR zrobisz w kalkulatorze WIBOR. Warto też pamiętać, że przy wartości sporu powyżej 20 000 zł opłata od pozwu w sprawie konsumenta przeciwko bankowi z czynności bankowej jest stała i wynosi 1000 zł, a na czas sporu można wnioskować o zabezpieczenie - w niektórych sprawach sądy je udzielały, np. zamrażając oprocentowanie na pierwotnym poziomie.

Oferta konwersji z WIBOR na POLSTR - co sprawdzić

Skoro banki mają oferować dobrowolną konwersję, część kredytobiorców dostanie propozycję aneksu. Zasada jest prosta: nie ma obowiązku jej podpisywać i nie ma powodu, by podpisywać ją bez lektury. Zanim to zrobisz, sprawdź:

• Czy aneks zawiera oświadczenie o braku roszczeń lub zrzeczenie się praw wynikających z dotychczasowej umowy. Takie zapisy mogą zamknąć drogę do sporu o klauzulę WIBOR.
• Jak zmieniają się marża i inne parametry. Reforma ma być neutralna ekonomicznie, ale dokładne warunki określa konkretny aneks.
• Co z już zapłaconymi ratami. Konwersja działa na przyszłość i sama nie rozlicza przeszłości.
• Kiedy skończy się Twoja umowa. Jeśli kredyt spłacisz przed 2037 r., zmiana wskaźnika może Cię w ogóle nie dotyczyć.

Jeżeli rozważasz pozew albo już masz sprawę w toku, skonsultuj propozycję aneksu przed jej podpisaniem. Nie twierdzimy, że aneks zawsze szkodzi - twierdzimy, że przy tego typu dokumentach warto wiedzieć, co się podpisuje.

Pięć pytań do własnej umowy hipotecznej

• Kiedy ją podpisano? Umowy sprzed 2018 r., czyli sprzed pełnego stosowania rozporządzenia BMR, są w sporach oceniane surowiej niż późniejsze, choć późniejsze nie są automatycznie bezpieczne dla banków.
• Jak umowa opisuje WIBOR? Czy wyjaśnia, czym jest wskaźnik, kto go publikuje i jak często i w jakim stopniu może się zmieniać? Jednozdaniowe „WIBOR 3M plus marża” to sygnał do analizy.
• Czy pokazano ryzyko? Czy bank przedstawił symulacje wzrostu raty, czy tylko łagodne scenariusze?
• Jakie dokumenty masz z podpisania umowy? Formularz informacyjny, symulacje, harmonogramy.
• Jaki jest cel? Obniżenie raty, odzyskanie nadpłat, a może zakończenie kredytu? Od tego zależy strategia.

Uczciwie o ryzyku

Nie każda umowa WIBOR-owa kwalifikuje się do odWIBORowania ani do unieważnienia. Sądy powszechne nie są jednomyślne, w obiegu są też orzeczenia oddalające powództwa kredytobiorców, a TSUE wyraźnie powiedział, że samo oparcie oprocentowania o WIBOR nie przesądza o nieuczciwości warunku. Wynik zależy od treści klauzuli, dokumentów przekazanych przy podpisaniu i dowodów dotyczących tego, co bank faktycznie wyjaśnił. Wyrok C-471/24 jest początkiem drogi orzeczniczej, a nie jej końcem, i taki sam charakter ma reforma wskaźników: zmienia przyszłość, nie przesądza o przeszłości.

Źródła: money.pl z 10 czerwca 2026 r.; bank.pl, informacje ZBP o wygaszaniu WIBOR i wywiad z prezesem ZBP z 22 września 2026 r.; pismo RPO do Komisji Etyki Bankowej ZBP z 28 sierpnia 2026 r.; money.pl z 15 września 2026 r.; infor.pl z 17 lutego 2026 r.; bank.pl z 16 sierpnia 2026 r.; wcześniejsze artykuły na tym blogu.

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w rozumieniu przepisów o świadczeniu pomocy prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy stanu faktycznego i treści konkretnej umowy.