SKD jesienią 2026: co jest już przesądzone, a co nadal otwarte

Od kwietnia sprawy o sankcję kredytu darmowego zmieniają się tak szybko, że łatwo się w nich pogubić. Wyrok TSUE, wyrok Sądu Najwyższego, rekomendacje ZBP, SMS-y z banków, kolejne pytania do Luksemburga - każda z tych informacji ma swoją wagę, ale razem tworzą obraz, który wymaga uporządkowania. Poniżej robimy to w jednym miejscu: co jest dziś rozstrzygnięte w stopniu, na którym można budować własną sprawę, a co nadal czeka na odpowiedź. Dla każdej pozycji wskazujemy źródło i osobno zaznaczamy, które oceny są nasze.

Co jest już przesądzone

1. Odsetek nie wolno liczyć od kredytowanych kosztów

23 kwietnia 2026 r. TSUE w wyroku C-744/24 (pytanie Sądu Rejonowego we Włodawie) uznał, że dyrektywa 2008/48/WE sprzeciwia się naliczaniu oprocentowania od kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów kredytu. W sprawie nominalna kwota kredytu wynosiła 150 000 zł, do klienta trafiło około 133 tys. zł, a różnicę - blisko 17 tys. zł - bank przeznaczył na składkę ubezpieczeniową, naliczając odsetki od pełnej kwoty. Szerzej opisaliśmy to w artykule o wyroku C-744/24. Część banków uwzględnia to w praktyce: rekomendacje ZBP z 15 września i wiadomości z mBanku oraz PKO BP, o których pisaliśmy w tekście o zwrocie odsetek a SKD, idą w tym samym kierunku.

2. SKD jest zgodne z prawem unijnym

W wyroku C-472/23 z 13 lutego 2025 r. TSUE uznał, że sankcja kredytu darmowego jest zgodna z prawem unijnym, a o jej zastosowaniu w konkretnej sprawie decyduje sąd krajowy. Sankcja ma być skuteczna, proporcjonalna i odstraszająca. To zamknęło dyskusję o tym, czy ten mechanizm w ogóle może istnieć, i przeniosło spór na pytanie, jak go stosować.

3. Wystarczy jedno naruszenie, ale nie jest to automat

W wyroku z 8 lipca 2026 r. (II CSKP 89/26) Sąd Najwyższy uchylił wyrok sądu drugiej instancji, który oddalił powództwo konsumenta z umowy kredytu konsolidacyjnego. Z omówień wynika kilka tez:

• do zastosowania sankcji wystarcza stwierdzenie jednego naruszenia ustawy;
• odsetki mogą być naliczane wyłącznie od całkowitej kwoty kredytu, a koszty kredytu nie podlegają oprocentowaniu;
• harmonogram ma wiernie odzwierciedlać strukturę zobowiązania;
• sąd powinien zbadać, czy bank prawidłowo wypełnił obowiązki informacyjne.

Warto pamiętać, że jedno z omówień opublikowanych w prawo.pl napisała pełnomocniczka powoda w tej sprawie, więc ocena „SN nie pozostawia pola do odmiennej interpretacji" jest jej oceną. Nasze omówienie wyroku znajdziesz tutaj. Jak pisaliśmy w tekście o progu jednego naruszenia, nie oznacza to automatyzmu: sąd bada konkretną umowę, a waga naruszenia nadal ma znaczenie.

4. Cesja roszczenia nie jest sama w sobie zakazana

W wyroku C-80/24 z 9 października 2025 r. TSUE wskazał, że dyrektywa 2008/48 nie stoi na przeszkodzie temu, by konsument przeniósł swoje prawa na podmiot niebędący konsumentem. Nie oznacza to, że każda umowa cesji przejdzie przed polskim sądem, ale argument, że przeniesienie roszczenia jest sprzeczne z prawem unijnym, nie został podzielony. O stanowisku ZBP w tej sprawie piszemy w artykule o zwrocie odsetek i cesjach.

5. Dobrowolny zwrot odsetek to nie to samo co SKD

Zwrot odsetek od kredytowanych kosztów, który część banków zaczęła stosować, obejmuje wyłącznie odsetki od kredytowanych kosztów naliczone od 23 kwietnia i nie jest uznaniem naruszenia. W naszym przykładzie ilustracyjnym z artykułu z 15 października to około 2 473 zł wobec około 27 963 zł możliwych przy SKD. Czy dobrowolny zwrot wyklucza SKD, nie rozstrzygnięto - komentatorzy sądzą, że nie, ale to ich ocena.

Co nadal czeka na odpowiedź

1. Od kiedy biegnie roczny termin

To dziś największe praktyczne pytanie. Art. 45 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim liczy rok od „wykonania umowy". Dominujący pogląd, wzmocniony Ogólnym Oświadczeniem Rzecznika Finansowego, jest taki, że chodzi o wykonanie umowy przez obie strony, czyli w praktyce spłatę kredytu. Banki bronią się tezą, że rok biegnie od wypłaty środków. Oficjalnej, wiążącej odpowiedzi nie ma: pytanie zadał Sąd Najwyższy w sprawie III CZP 15/25, a postępowanie zostało zawieszone. Opisaliśmy to w artykule o terminie rocznym.

2. Pięć pytań Sądu Najwyższego

Według relacji prawo.pl z 30 lipca 2025 r. postanowienie SN w sprawie III CZP 15/25 zawiera pięć zagadnień:

• czy sąd z urzędu musi zbadać wszystkie przyczyny uzasadniające SKD, także te, których kredytobiorca nie wskazał w oświadczeniu;
• co oznacza „wykonanie umowy": datę wypłaty kredytu czy datę wykonania umowy przez obie strony;
• czy uznanie postanowień umowy za abuzywne może być podstawą do SKD;
• czy w umowie można zastrzec oprocentowanie kapitałowe także od części kredytu przeznaczonej na prowizję;
• czy błędne wyliczenie RRSO i całkowitej kwoty do zapłaty, wynikające wyłącznie z objęcia oprocentowaniem kosztów pozaodsetkowych, uzasadnia SKD.

Czwarte i piąte pytanie dotyczą dokładnie tej kwestii, którą w praktyce wyznacza dziś wyrok C-744/24 i uzasadnienie SN z lipca 2026 r. - to nasza ocena, bo formalnie uchwała nie zapadła. Sąd Najwyższy zawiesił sprawę, by uzgodnić stanowisko z orzecznictwem unijnym, i chciał ją wznowić po wydaniu polskich wyroków TSUE. Od tamtej pory kilka spraw w TSUE zapadło lub zostało wykreślonych po uznaniu powództwa. Nie wiemy, kiedy SN wznowi postępowanie.

3. Badanie umowy z urzędu i waga naruszenia

W sprawie C-831/24 (Sąd Rejonowy w Białymstoku) TSUE ma odpowiedzieć m.in. na pytania, czy sąd powinien badać z urzędu wszystkie naruszenia w umowie, jaki standard informacyjny obowiązuje przy opisie wcześniejszej spłaty oraz czy SKD stosuje się przy każdym uchybieniu, czy dopiero wtedy, gdy naruszenie miało realne znaczenie ekonomiczne. Według relacji prawo.pl rzecznik generalny uznał, że sąd powinien samodzielnie zbadać wszystkie elementy umowy wymagane przez dyrektywę, także te, których konsument nie wskazał. Opinia nie wiąże Trybunału, a wyrok - według jednej z publikacji - spodziewany jest w trzecim lub czwartym kwartale 2026 r. To prognoza, nie komunikat Trybunału.

Orzecznictwo polskich sądów w kwestii proporcjonalności nie jest jednolite. Prawo.pl opisywało w czerwcu przeciwstawne rozstrzygnięcia: Sąd Okręgowy w Warszawie (V Ca 3787/25) uznał SKD za proporcjonalne, powołując się na C-744/24, a Sąd Rejonowy w Poznaniu (IX C 786/25) - przeciwnie. Adwokat Karolina Pilawska oceniała, że na ustabilizowaną linię trzeba będzie poczekać rok lub dwa.

4. Sprawy w kolejce w Luksemburgu

Według prawo.pl w TSUE czeka co najmniej kilka polskich spraw o SKD, m.in. C-684/25 (Sąd Rejonowy w Brodnicy: precyzja opisu zmiany opłat i proporcjonalność sankcji), C-763/25 (Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli: cesja, termin i odsetki w RRSO) i C-889/26 (czy sąd może z urzędu zastosować SKD, gdy pożyczkobiorca jest bierny). Na liście są też kolejne numery, m.in. C-714/26 i C-926/26. Według komentatorów banki w ostatnich miesiącach uznawały powództwa w sprawach o termin, cesję i RRSO, przez co niektóre sprawy zniknęły z rejestru - o tym pisaliśmy w artykule o uznaniu powództwa. Pytania o termin i RRSO mogą więc pozostać bez odpowiedzi dłużej, niż można by sądzić.

5. Ustawodawca

Nowa ustawa o kredycie konsumenckim, implementująca CCD2, została opisana w artykule o nowej ustawie. Według komentatorów cytowanych przez prawo.pl sama ona nie rozwiąże sporów o SKD, bo dotyczy nowych umów. ZBP postuluje stopniowanie sankcji zamiast podejścia „wszystko albo nic". Osobno Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowało projekt zmian w Kodeksie postępowania cywilnego dotyczący właściwości sądów, o którym piszemy w przewodniku po pozwie. Żaden z tych projektów nie zmienia dziś Twojej sytuacji.

Co to znaczy dla Ciebie

• Nie czekaj z terminem. Odpowiedzi TSUE mogą zmienić układ sił w toczących się sprawach, ale nie wstrzymują biegu rocznego terminu z art. 45 ust. 5. Przy kredytach spłaconych około roku temu liczy się każdy dzień.
• Zbuduj sprawę na tym, co przesądzone. Odsetki od kredytowanych kosztów, harmonogram, kwota kredytu a koszt kredytu to obszary, w których orzecznictwo jest dziś najmocniejsze. Pozostałe zarzuty warto traktować jako uzupełnienie.
• Nie zakładaj, że zwrot od banku zamyka temat. Sprawdź, co dokładnie zwrócono, i nie podpisuj dokumentów z zrzeczeniem roszczeń bez analizy.
• Czytaj statystyki ostrożnie. Sprawdź, kto je podaje, czego dotyczą i z jakiego okresu - tak jak opisywaliśmy w artykule o statystykach SKD.
• Policz koszty i ryzyko. Pozew nie gwarantuje wygranej. Zasady opłat i ryzyko zwrotu kosztów przeciwnika opisaliśmy w przewodniku po pozwie.

Uczciwie o niepewności

Kierunek orzecznictwa po kwietniowym wyroku jest dla konsumentów korzystniejszy, ale dalej nie jest jednolity: część sądów stosuje SKD, część ją oddala, a kluczowe pytania - o termin i o wagę naruszenia - czekają na odpowiedź. Z naszej perspektywy najrozsądniejsza strategia to nie obstawianie, jak zakończą się sprawy w Luksemburgu, ale ocena konkretnej umowy według tego, co jest dziś ustalone, z zachowaniem terminów.

Źródła: wyroki TSUE C-744/24, C-472/23 i C-80/24; wyrok SN II CSKP 89/26 i jego omówienia w prawo.pl (10 sierpnia 2026 r.); prawo.pl z 30 lipca 2025 r., 8 czerwca i 28 września 2026 r.; franknews z 13 i 14 października 2026 r.; wcześniejsze artykuły na tym blogu.

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w rozumieniu przepisów o świadczeniu pomocy prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy stanu faktycznego i treści konkretnej umowy.